Zasady selekcji osobniczej i populacyjnej zwierząt łownych w Polsce
Załącznik do uchwały NRŁ nr 57/2005 z dnia 22 lutego 2005 r.

ZASADY SELEKCJI OSOBNICZEJ I POPULACYJNEJ ZWIERZĄT ŁOWNYCH W POLSCE
ORAZ ZASADY POSTEPOWANIA PRZY OCENIE PRAWIDŁOWOSCI ODSTRZAŁU

Tekst jednolity z dnia 5 wrzesnia 2006 r.

  

Zgodnie z ustawą Prawo łowieckie z 1995 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 372 i Nr 113, poz. 984 oraz z 2004 r. Nr 92, poz. 880; Nr 172, poz. 1802, Nr 173, poz. 1808) do zadan Polskiego Zwiazku Łowieckiego nale.y ustalanie kierunków i zasad rozwoju łowiectwa, zasad selekcji populacyjnej i osobniczej zwierząt łownych.

Niniejsze zasady dotyczą zwierzyny grubej i odnoszaą się do selekcji osobniczej i populacyjnej realizowanej w ustabilizowanych zwierzostanach. Gospodarowanie zwierzyną w łowiskach o zachwianej strukturze może odbiegać od prezentowanych zasad selekcji populacyjnej, w okresie dochodzenia do ustabilizowania populacji.

Prowadząc nowoczesną gospodarkę łowiecką populacjami zwierząt łownych, należy stale pamietać, że priorytetem w jej realizacji jest, zgodnie z Ustawą m.in. konieczność utrzymywania właściwej struktury płciowej i wiekowej oraz liczebności populacji zwierzyny dla zapewnienia równowagi ekosystemów oraz realizacji głównych celów gospodarczych w rolnictwie, leśnictwie i rybactwie.

Ustalając łowieckie rejony hodowlane w 1997 r. zakładano wdrożenie realizacji zasady wielkoobszarowego planowania łowieckiego w gospodarce łowieckiej. Z całą pewnoscią zasada ta jest słuszna w odniesieniu do niektórych gatunków zwierzyny grubej, takich jak: jeleń, dzik czy łoś i w odniesieniu do nich należy ją wprowadzić do praktyki łowieckiej.

Jednym z ważnych zadań jest również przygotowanie i wdrożenie systemu organizacji i monitoringu gospodarki łowieckiej w Polsce, które stanowić będą niezbędny element skutecznego wdrażania uchwalonych przez NRŁ „Zasad selekcji populacyjnej i osobniczej zwierząt łownych”.

Niniejsze „Zasady..” są zasadami, które po uzupełnieniu i uszczegółowieniu w poszczególnych okręgach PZŁ przez zespoły składające się z przedstawicieli PZŁ, wojewodów i dyrektorów RDLP, stanowić będą szczegółowe zasady dla każdego okręgu PZŁ w zakresie selekcji populacyjnej i osobniczej oraz kryteria odstrzału dla poszczególnych gatunków zwierzyny grubej.

Zespoły te powinny równie. dokonać analizy wieloletnich łowieckich planów hodowlanych (WŁPH) i wytyczyć główne kierunki gospodarowania zwierzyną w ramach funkcjonujących do 2007 r. WŁPH. W przypadku zaistnienia takiej potrzeby zespoły te wystapią do własciwych dyrektorów RDLP z wnioskami o dokonanie korekt WŁPH dla poszczególnych obwodów.

Sposób powoływania okręgowych komisji oceny prawidłowości odstrzałów samców zwierzyny płowej i muflonów, zespołów oceniajacych oraz szczegółowe ustalenia w sprawie oceny i znakowania trofeów ocenionych, określi zarządzenie Zarządu Głównego PZŁ, podobnie jak udział przedstawicieli PZŁ w zespołach oceniajacych w obwodach zarządzanych przez ALP i ANR.

Przedstawione dalej „Zasady selekcji populacyjnej i osobniczej zwierzat łownych” odnosza sie, jak zaznaczono wczesniej, do populacji ustabilizowanych. Ich ramy pozwalają na w miarę nieskrępowane korzystanie z nich, zarówno z punktu widzenia kryteriów selekcji, jak i gospodarowania gatunkami zwierzyny grubej w konkretnych łowiskach. Wymaga to jednak stworzenia stałego monitoringu gospodarowania zwierzyną i jej jakosci osobniczej. Umożliwi to określenie jakości populacji w kolejnych okresach stosowania zasad, a tym samym da podstawę do rzetelnej ich oceny w kolejnych dekadach.

JELEŃ SZLACHETNY

W populacjach ustabilizowanych należy prowadzić gospodarowanie populacjami
jelenia szlachetnego według poniższych zasad i z uwzględnieniem podanych wskaźników.

Struktura płci

Pożądana struktura płci powinna kształtować się w przedziale od 1:1 do 1:1,5 na
korzyść łan.

Przyrost zrealizowany

W zależności od struktury płci, presji drapieżników, kłusownictwa i innych czynników
wpływajacych na ubytki, przyrost zrealizowany może kształtować się w przedziale od 10 -
30% stanu wiosennego populacji. W uzasadnionych przypadkach np. straty wywołane przez
wilki, klęski żywiołowe, przyrost zrealizowany może wynosić mniej niż 10%.

Zagęszczenie


Za optymalne zagęszczenie, pozwalające na prowadzenie właściwej gospodarki
jeleniem, uważa się zagęszczenie wynoszące 15 – 35 osobników na 1000 ha powierzchni
leśnej obwodu. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się zagęszczenie do
50 osobników na 1000 ha powierzchni leśnej obwodu.

Struktura pozyskania

Plan odstrzału musi wynikać z rzeczywistego stanu populacji i nie może być prostym
przełożeniem wskazników modelowych. W populacjach o zachwianej strukturze wiekowej, w
grupie jeleni – byków i przewadze osobników w I klasie, a taką sytuację obserwujemy
w wiekszości łowisk w Polsce, należy podjąć zdecydowane kroki prowadzące do zmiany tej
sytuacji.

Winno to nastąpić poprzez ochronę byków prawidłowo rozwijających sie w II klasie
wieku oraz ograniczenie nadmiernego odstrzału w klasie I. Odstrzał w I klasie wieku nie
może w żadnym przypadku przekraczać 50% stanu jeleni – byków przeznaczonych do
odstrzału w danym sezonie,
a tym samym niedopuszczalnym jest, aby jelenie – byki były
zamiennie realizowane w innych niż zaplanowane klasach wiekowych. Jednoczesnie należy
stwierdzić, że niezrealizowanie planu odstrzału w danym sezonie jeleni – byków nie powinno
skutkować w najbliższych 3 – 5 latach sankcjami, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy
Prawo łowieckie.

W zależności od aktualnego w danej populacji stanu struktury wiekowej w grupie
jeleni – byków, należy w najbliższych 3 – 5 latach obniżyć odstrzał byków nawet o 30%
aktualnie realizowanego pozyskania, zarazem realizując odstrzał w grupie łan na
dotychczasowym poziomie. Przy odstrzale łan szczególna uwage należy zwracać na
rozpoznanie łani – licówki – i w żadnym wypadku nie dokonywać jej odstrzału.

Struktura pozyskania jelenia szlachetnego winna wynosić:

a) w grupach płciowo – wiekowych: 

- byki 30 – 40%
- łanie 40 – 50%
- cielęta do 30%

b) w klasach wieku byków: 

- I klasa wieku (1 – 4 poroże, 2 – 5 rok życia) 30 – 50%
- II klasa wieku (5 – 9 poroże, 6 – 10 rok życia) 30 – 50%
- III klasa wieku (10 poroże i powyżej, 11 rok życia i starsze) do 20%

Kryteria oceny prawidłowości odstrzału byków jelenia szlachetnego

Klasa wieku Poroże
rok życia
Opis poroża Ocena
I klasa wieku 1 poroże
2 rok życia
  • szpicaki o długości tyk do 20 cm, tj. do średniej długosci łyżek
  • szpicaki o długości tyk powyżej 20 cm do 30 cm,tj. do 1,5 długości łyżek
  • szpicaki o długości tyk powyżej 30 cm, tj. powyżej 1,5 długości łyżek oraz szpicaki o tykach rozwidlonych i koronne – niezależnie od długości
O
X
XX
2 poroże
3 rok życia
  • ósmaki nieregularne i poniżej tej formy,
  • ósmaki regularne,
  • byki powyżej regularnego ósmaka,
O
X
XX
3 i 4 poroże
4 – 5 rok życia
  • wszystkie byki niekoronne,
  • wszystkie byki jednostronnie koronne,
  • wszystkie byki obustronnie koronne
O
X
XX
II klasa wieku 5 – 9 poroże
6 – 10 rok życia
  • wszystkie byki niekoronne i jednostronnie koronne bez względu na masę poroża oraz obustronnie koronne o masie poroża poniżej …*…. kg ( ustalonej dla okręgu),
  • byki obustronnie koronne o masie poroża od …*…. kg do ….*… kg (ustalonej dla okręgu),
  • byki obustronnie koronne o masie poroża powyżej …*…. kg (ustalonej dla okręgu) i wszystkie byki obustronnie koronne medalowe.
O

 

X

XX

III klasa wieku 10 poroże i powyżej
11 rok życia i starsze
  • wszystkie byki niekoronne i jednostronnie koronne oraz obustronnie koronne o masie poroża poniżej ….*… kg (ustalonej dla okręgu) oraz prawidłowo wykonany odstrzał łowny,
  • byki obustronnie koronne o masie poroża powyżej ….*… kg (ustalonej dla okregu) lecz niemedalowe pozyskane na odstrzał selekcyjny,
  • byki obustronnie koronne medalowe pozyskane na odstrzał selekcyjny.
O

 

X

XX



Ustalenia dodatkowe 

  1. Za byka łownego uznaje sie byka w III klasie wieku (w 11 roku zycia i starszego)
    o prawidłowo ukształtowanym porozu (obustronnie koronnego), o masie wieńca powyżej
    ….*… kg (ustalonej dla okręgu).
  2. Za odnogę uznaje się każdy odrostek o długości powyżej 3 cm w I klasie wieku oraz
    powyżej 5 cm w II i III klasie wieku.
  3. Pozyskanie myłkusa i szydlarza uznawane jest zawsze za odstrzał prawidłowy bez
    względu na przyznaną do odstrzału klasę wieku i nie przyznaje się za nie punktów
    niebieskich.
  4. Podawana masa poroża jest masa brutto ( wieniec z czaszką, bez żuchwy).

 

Selekcja łań i cieląt. 

Pozyskanie łań i cieląt należy prowadzić poprzez odstrzał sztuk o masie tuszy
mniejszej niż przeciętna w rejonie hodowlanym, łań starych i późno urodzonych cieląt. Jako
zasadę należy przyjąć, że strzelając cielę z chmary, należy w pierwszej kolejności wybrać
sztukę najsłabszą. Jeżeli istnieje konieczność odstrzału łani i jej cielaka, to jako bezwzględną
zasadę należy przyjąć, że w pierwszej kolejności strzelamy cielę a ewentualnie potem łanię -
nigdy odwrotnie.

SARNA

Średnie zagęszczenie sarn w łowiskach polskich wynosi obecnie 2,36 osob./100ha
powierzchni obwodów i wykazuje duże zróżnicowanie. Poniżej 2 osób./100 ha jest w 20
okręgach. Powyżej 4 osób./100 ha w czterech okręgach. Nawet na terenie jednego okręgu
zagęszczenia wykazują znaczące różnice. Dlatego też gospodarowanie populacjami sarny
wymaga od nas w najbliższym okresie szczególnej uwagi.

Struktura płci

Pożądana struktura płci powinna kształtować się w przedziale od 1 : 1,5 do
1 : 2,5 na korzyść kóz.

Przyrost zrealizowany

Przyrost zrealizowany powinien wynosić od 10 do 30% stanu wiosennego populacji.
W zależności od tego czy w obwodzie wystepują duże drapieżniki, nadmierna ilość lisów,
gęsta sieć dróg lub wzmożone kłusownictwo, wielkość pozyskania powinna byc ustalona na
poziomie od 50% do 100% przyrostu zrealizowanego.

Zagęszczenie

Optymalne zagęszczenie powinno wynosić od 3 do 10 osób./100 ha powierzchni
obwodów (nawet do 15 szt.). Zważywszy na aktualne zagęszczenie sarny w naszych
łowiskach należy uczynić wszystko, aby w ciągu najbliższych lat doprowadzić do stanu, w
którym nie będzie ono niższe od 2-3 osob./100 ha powierzchni obwodu łowieckiego.

Struktura pozyskania


a) w grupach płciowo – wiekowych:

- rogacze 40 – 50%
- kozy 40 – 50%
- koźlęta do 20% – ze wskazaniem koźląt płci żeńskiej

b) w klasach wiekowych sarn rogaczy: 

- I klasa (1-2 poroże; 2-3 rok życia) do 50%
- II klasa (3 poroże i dalsze; 4 rok życia i starsze) dopełnia do 100%

Kryteria oceny prawidłowości odstrzału sarn – rogaczy

Klasa wieku Poroże
rok życia
Opis parostków Ocena
I klasa wieku 1 poroże
2 rok życia
  • guzikarze, myłkusy oraz szpicaki i widłaki o długości parostków do około 8 cm, tj. do średniej długości łyżek
  • szpicaki oraz widłaki o długości parostków powyżej 8 cm
  • szóstaki
O

 

X
XX

2 poroże
3 rok życia
  • szóstaki nieregularne i poniżej tej formy
  • regularne szóstaki i powyżej tej formy o masie do 250g (ustalonej dla okręgu)
  • regularne szóstaki i powyżej tej formy o masie większej niż 250g (ustalonej w okręgu)
O
X
XX
II klasa wieku 3 poroże i starsze
4 rok życia i starsze
  • nieregularne szóstaki i poniżej tej formy oraz regularne szóstaki o masie parostków poniżej 350g (ustalonej w okręgu) oraz prawidłowo wykonany odstrzał łowny,
  • regularne szóstaki lub powyżej tej formy o masie parostków od 351g do 400g (ustalonej w okręgu),
  • regularne szóstaki lub powyżej tej formy o masie parostków powyżej 400g (ustalonej w okręgu).
O

 

X

XX

Ustalenia dodatkowe 

  1. Za rogacza łownego uznaje się regularnego szóstaka (lub powyżej tej formy), w wieku od
    szóstego roku życia wzwyż, o masie trofeum ponad przecietną (ustalona dla okręgu): 350g.
  2. Za selekcyjne uznaje się wszystkie myłkusy i szydlarze oraz nie przyznaje się za ich
    odstrzał punktów niebieskich.
  3. Zaleca sie oszczędzanie szpicaków o długosci tyk powyżej długosci łyżek.
  4. Przy ocenie prawidłowości odstrzału za odnogę uznaje się w I klasie wieku odrostek o
    długosci powyżej 1 cm, a w II klasie wieku – odrostek o długosci powyżej 3 cm.
  5. Wyznaczając średnią masę parostków w II klasie wieku w danym okręgu należy
    pamietać, iż poza średnią masą parostków w II klasie wieku, należy ustalić również
    wartość graniczną przy odstrzale kwalifikowanym na dwa punkty czerwone. Wartość ta
    musi być większa od średniej masy parostków w II klasie, a mniejsza od minimalnej masy
    parostków medalowych.
  6. Podawana masa parostków jest masą brutto (parostki z czaszką bez żuchwy).
  7. W przypadku uszkodzenia mechanicznego jednej tyki oceny dokonuje się na podstawie
    wyglądu drugiej zakładając, że tyka uszkodzona miała taki sam kształt (zasada ta
    dotyczy wszystkich samców zwierzyny płowej).

 

Selekcja kóz i koźląt

Należy dążyć do pozyskania jak największej liczby kóz nie prowadzących oraz sztuk
cherlawych i chorych. Należy eliminować z populacji kozy prowadzące więcej niż dwoje
koźląt, pamiętając, że w takiej sytuacji najpierw należy dokonać odstrzału koźląt.

Wsród koźląt całość pozyskania należy w zasadzie zrealizować w grupie kózek,
przyjmując jednak zasadę, że z bliźniąt w pierwszej kolejności wybieramy do odstrzału
sztukę słabszą.